Już od 26 kwietnia dwa nowe rodzaje dni wolnych od pracy! Co je charakteryzuje?

Urlop opiekuńczy oraz zwolnienie z powodu siły wyższej, to dwa nowe rodzaje dni wolnych od pracy, mające obowiązywać od 26 kwietna br. Jakie są kluczowe cechy obu nowych uprawnień pracowniczych?

Ustawa z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, która wdraża m.in. unijną dyrektywę w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów (tzw. work-life balance directive – nr 2019/1158) wejdzie w życie 26 kwietnia 2023 r. Wprowadzi do polskiego porządku prawnego dwa nowe rodzaje dni wolnych od pracy: zwolnienie z powodu działania siły wyższej oraz nowy urlop opiekuńczy. Co warto na ich temat wiedzieć?

Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej

Zgodnie z art. 148¹ Kodeksu pracy, pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 2 dni albo 16 godzin z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości 50% wynagrodzenia (obliczanego jak w przypadku wynagrodzenia za okres urlopu wypoczynkowego).

O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym.

Pracodawca jest obowiązany udzielić zwolnienia od pracy na wniosek zgłoszony przez pracownika w formie ustnej lub pisemnej najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

Zwolnienie od pracy udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

Urlop opiekuńczy

Zgodnie z art.  1731 Kodeksu pracy, pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego urlop opiekuńczy w wymiarze 5 dni, w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych. Za członka rodziny uważa się syna, córkę, matkę, ojca lub małżonka.

Urlopu opiekuńczego udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Urlopu opiekuńczego udziela się na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie nie krótszym niż 1 dzień przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu.

We wniosku wskazuje się imię i nazwisko osoby, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych, przyczynę konieczności zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia przez pracownika oraz w przypadku członka rodziny – stopień pokrewieństwa z pracownikiem lub w przypadku osoby niebędącej członkiem rodziny – adres zamieszkania tej osoby.

Pięciodniowy urlop opiekuńczy jest bezpłatny – zgodnie z art. 80 Kodeksu pracy wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a za czas niewykonywania pracy tylko wtedy, gdy przepisy tak stanowią. W przypadku urlopu opiekuńczego ustawodawca w znowelizowanych przepisach nie wskazał, że takie świadczenie powinno mieć charakter odpłatny. W związku z brakiem podstawy prawnej do wypłaty wynagrodzenia za czas urlopu opiekuńczego wynagrodzenie nie przysługuje.

Okres urlopu opiekuńczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.